Šta je multipli mijelom
Multipli mijelom je retka vrsta raka koji utiče na plazme ćelije. Plazma ćelije su vrsta belih krvnih ćelija u koštanoj srži. Ovo je meko tkivo unutar većina vaših kostiju, koje proizvodi krvna zrnca. Plazma ćelije pomažu u borbi protiv infekcija stvaranjem proteina (antitela) koji prepoznaju i napadaju klice.
Kada se ne leči, multipli mijelom može dovesti do povećanog rizika od frakture kostiju, infekcije i drugih ozbiljnih problema.
Nema leka za multipli mijelom, ali tretmani mogu pomoći da se olakšaju simptomi i uspori napredovanje bolesti.
Ćelije čine svaki deo ljudskog tela. Zdrave ćelije se umnožavaju i rastu kada su telu potrebne i umiru kada se oštete ili kada ih telo više ne treba. Rak nastaje kada abnormalne ćelije počinju da rastu, čak i kada ne trebaju telu.
Šta je multipli mijelom?
Multipli mijelom nastaje kada se abnormalne plazma ćelija razvijaju u koštanoj srži i reprodukuju se same veoma brzo. Brza reprodukcija malignih ćelija mijeloma na kraju prevazilazi proizvodnju zdravih ćelija u koštanoj srži. Kao rezultat toga, kancerozne ćelije počinju da se akumuliraju u koštanoj srži, istiskujući zdrava bela krvna zrnca i crvena krvna zrnca. Kao i zdrava krvna zrnca, kancerozne ćelije pokušavaju da proizvode antitela. Međutim, one samo mogu proizvesti nenormalna antitela nazvana monoklonalni proteini ili M proteini. Kada se ova štetna antitela sakupe u telu, ona mogu izazvati oštećenje bubrega i druge ozbiljne probleme.
Postoje dva osnovna tipa multipla mijeloma, klasifikovana po njihovom uticaju na telo.
Indolentni mijelom ne izaziva nikakve vidljive simptome. Obično se razvija sporo i ne izaziva tumore kostiju. Vidi se samo mali porast M proteina i M plazma ćelija.
Plazmacitom izaziva da se formira tumor, obično u kostima. Obično dobro reaguje na lečenje, ali je potrebno pažljivo praćenje.
Tačan uzrok multiplog mijeloma je nepoznat. Međutim, on počinje sa jednom nenormalnom plazma ćelijom koja se brzo umnožava u koštanoj srži, mnogo više puta nego što bi trebalo. Nastale kancerogene ćelije mijeloma nemaju normalan životni ciklus. Umesto umnožavanja i, na kraju, umiranja – one će nastaviti da se delu u nedogled. Ovo mogu ugroziti telo i ugroziti proizvodnju zdravih ćelija.
Multipli mijelom simptomi
Simptomi multiplog mijeloma variraju u zavisnosti od osobe. U početku, simptomi ne moraju biti vidljivi. Međutim, kako bolest napreduje, većina ljudi će iskusiti barem jedan od četiri glavna tipa simptoma, koji se označavaju akronimom CRAB:
– kalcijum (calcium)
– bubrežna insuficijencija (renal failure)
– anemija
– oštećenje kosti (bone damage).
Visok nivo kalcijuma u krvi dolazi iz pogođenih kostiju iz kojih curi kalcijum. Previše kalcijuma može izazvati:
– ekstremnu žeđ
– mučninu
– povraćanje
– uznemiren stomak
– gubitak apetita
Konfuzija i opstipacija su uobičajeni simptomi povećanja nivoa kalcijuma.
Insuficijencija bubrega može biti uzrokovana visokim nivoima M proteina u telu.
Anemija je stanje u kojem krv nema dovoljno zdravih crvenih krvnih ćelije da nosi kiseonik do ostatka tela. To se dešava kada su kancerozne ćelije brojnije od crvenih krvnih ćelija u koštanoj srži. Anemija često izaziva umor, vrtoglavicu i razdražljivost.
Povrede i prelomi kostiju nastaju kada kancerozne ćelije napadaju koštanu srž i kosti. Ove promene se pojavljuju kao rupa na rendgen slici. One često izazivaju bol kostiju, naročito u:
– leđima
– karlici
– rebrima
– lobanji.
Multipli mijelom – simptomi još mogu uključivati:
– slabost ili utrnulost, posebno u nogama
– nenamerni gubitak težine
– mentalna konfuzija
– problemi sa mokrenjem
– mučnina
– povraćanje
– ponovljene infekcije
– gubitak vida ili problemi sa vidom.
Dijagnoza
Lekari često otkriju multipli mijelom pre nego što budu prisutni bilo koji simptomi. Rutinska fizička ispitivanja, testovi krvi i urina mogu otkriti dokaze o ovom obliku raka. Testovi će biti potrebni da vaš lekar uvidi da li postoje znaci mijeloma kada nemate simptome. Koristeći sledeće testove, vaš lekar može da prati napredovanje bolesti i utvrdi da li je potrebno lečenje.
Dijagnoza multiplog mijeloma:
Testovi krvi i urina
Testovi krvi i urina se koriste za proveru prisustva M proteina. Ovi proteini mogu biti izazvani multiplim mijelomom ili drugim uslovima. Kancerozne ćelije mogu takođe proizvesti protein nazvan beta-2 mikroglobulin, koji se nalazi u krvi. Test krvi se takođe može koristiti za procenu:
– procenta plazma ćelija u koštanoj srži
– funkcije bubrega
– broja krvnih zrnaca
– nivoa kalcijuma
– nivoa mokraćne kiseline
Snimanje
X-zraci (rendgen), magnetna rezonanca ili CT skeneri mogu se koristiti za određivanje da li su kosti oštećene multiplim mijelomom.
Biopsija
Tokom biopsije, vaš lekar uklanja mali uzorak koštane srži sa dugom iglom. Kada se dobije uzorak, može se proveriti na prisustvo kanceroznih ćelija u laboratoriji. Razni testovi mogu odrediti vrste abnormalnosti u ćelijama i koliko brzo se ćelije umnožavaju.
Ove vrste testova se koriste za utvrđivanje da li imate multipli mijelom ili drugi uslov. Ako se utvrdi multipli mijelom, testovi mogu pokazati koliko je napredovao.
Lečenje
Nema leka za multipli mijelom. Međutim, postoje tretmani koji mogu pomoći da se smanji bol, smanje komplikacije i da se uspori napredovanje bolesti. Tretmani se koriste samo ako se bolest pogoršava. Vaš lekar će verovatno neće predložiti lečenje ako ne doživljavate nikakve simptome. Umesto toga, vaš lekar će pažljivo pratiti vaše stanje, obraćajući pažnju na znake da bolest napreduje. Ovo često podrazumeva redovne testove krvi i urina.
Ako vam je potrebna terapija, uobičajene opcije lečenja uključuju sledeće:
Ciljana terapija
Ciljana terapija lekovima blokira hemikaliju u ćelijama mijeloma koja uništava proteine, što uzrokuje da ćelije raka umiru. Lekovi se daju intravenozno.
Biološka terapija
Biološki lekovi za terapiju koriste imuni sistem tela da napadnu ćelije mijeloma.
Hemoterapija
Hemoterapija je agresivan oblik terapije koji pomaže da se unište brzo-rastuće ćelije, uključujući i mijeloma. Hemoterapijski lekovi se često daju u visokim dozama, naročito pred transplantaciju matičnih ćelija. Lekovi se mogu dati intravenozno ili se uzimaju u obliku tableta.
Kortikosteroidi
Kortikosteroidi, kao prednizon i deksametazon, često se koriste za lečenje mijeloma. Oni mogu da uravnoteže imuni sistem smanjujući inflamaciju u telu, pa su često efikasni u uništavanju ćelija mijeloma. Mogu se uzeti u obliku pilule ili se daju intravenski.
Radioterapija
Radioterapija koristi zračenje da ošteti ćelije mijeloma i zaustavi njihov rast. Ova vrsta tretmana se ponekad koristi za brzo uništavanje ćelija mijeloma u određenom delu tela. Na primer, može se primeniti kada nakupina abnormalnih plazma ćelija formira tumor koji se zove plazmacitom koja izaziva bol ili uništava kost.
Transplantacija matičnih ćelija
Transplantacija matičnih ćelija podrazumeva zamenu bolesne koštane srži sa zdravom koštanom srži od donatora. Pre postupka, matične ćelije se prikupljaju iz krvi. Multipli mijelom se zatim tretira sa terapijom zračenja ili hemoterapijom. Kada se obolelo tkivo uništi, matične ćelije se ubacuju u vaše telo, gde se kreću u kostima i vrše ponovnu izgradnju koštane srži.
Alternativna medicina je postala popularan način da se nosite sa simptomima multiplog mijeloma i sporednim efektima lečenja za ovo stanje. Dok navedene metode ne mogu tretirati multipli mijelom, možda ćete želeti da razgovarate sa lekarom o:
– akupunkturi
– aromaterapiji
– masaži
– meditaciji
– metodama relaksacije.
Trebalo bi da se konsultujete o svim alternativnim terapijama sa svojim lekarom pre nego što ih pokušate, da bi se osigurali da su bezbedne za vaše zdravlje.
Prognoza – preživljavanje
Ljudi koji su od nedavno sa dijagnozom multiplog mijeloma ne moraju iskusiti simptome nekoliko godina. Kada je bolest napredovala i javljaju se simptomi, većina ljudi dobro reaguje na tretman. Međutim, ozbiljne komplikacije se mogu razviti čak i nakon godina uspešnog lečenja.
Tačan podatak za preživljavanje u slučaju multiplog mijeloma je teško odrediti, ali prema Američkom udruženju za borbu protiv raka, prosečne stope preživljavanja za tri faze multiplog mijeloma su:
Faza 1: 62 meseca, što je približno pet godina
Faza 2: 44 meseci, što je približno tri do četiri godine
Faza 3: 29 meseci, što je približno dve do tri godine.
Važno je imati na umu da je opšta prognoza dobijena na osnovu rezultata brojnih ljudi koji su imali multipli mijelom. Specifična prognoza zavisi od različitih faktora, uključujući i vaših godina, opšteg zdravlja i koliko dobro rak reaguje na terapiju.
